Niektórzy opisują to jako pustkę. Inni mówią raczej o odcięciu albo o wrażeniu, że emocje gdzieś są, ale trudno je uchwycić. W sytuacjach, które powinny poruszać, pojawia się raczej obojętność lub tylko intelektualne rozumienie tego, co się dzieje. Jakby uczucia były za szybą.
Taki stan bywa niepokojący. Wiele osób zastanawia się wtedy, czy coś jest z nimi nie tak, skoro inni reagują intensywnie, a u nich pojawia się cisza. W rzeczywistości trudność w odczuwaniu emocji rzadko jest brakiem emocji – częściej oznacza, że kontakt z nimi został w pewnym momencie życia ograniczony lub zablokowany. Bo emocje nie znikają całkowicie. Zazwyczaj pozostają obecne w ciele i w reakcjach, tylko nie docierają w pełni do świadomości.
Skąd bierze się odcięcie od emocji?
U wielu osób trudność w odczuwaniu emocji zaczyna się jako forma ochrony. Kiedy w przeszłości przeżycia były zbyt intensywne albo nie było bezpiecznej przestrzeni, by je wyrażać, psychika uczy się je tłumić lub oddzielać od świadomości. Może się to wydarzyć w różnych sytuacjach: w domu, w którym emocje były bagatelizowane, w relacjach, gdzie trzeba było być silnym za dwoje, albo w doświadczeniach, które były po prostu zbyt trudne, by je przeżyć w całości.
Czasem taki mechanizm pojawia się również wtedy, gdy dziecko musi szybko stać się odpowiedzialne i opanowane. Wtedy uczucia schodzą na dalszy plan, a ważniejsze staje się funkcjonowanie i radzenie sobie z codziennością.
Warto jednak powiedzieć to wprost: to, co kiedyś było sposobem przetrwania, w dorosłym życiu może utrudniać kontakt ze sobą.
Jak może przejawiać się trudność w odczuwaniu emocji?
Nie zawsze przybiera ona jedną formę. Często pojawia się w kilku obszarach jednocześnie:
- wrażenie pustki lub emocjonalnego zobojętnienia,
- trudność w nazwaniu tego, co się czuje,
- reagowanie głównie myśleniem zamiast przeżywaniem,
- poczucie, że emocje pojawiają się dopiero po dłuższym czasie,
- napięcie w ciele bez jasnego powodu,
- trudność w odczuwaniu radości lub bliskości.
Nie oznacza to, że emocje zniknęły. Często są obecne w bardziej ukrytej formie – jakiej, wyjaśniamy poniżej.
Czy brak emocji oznacza, że coś jest nie tak?
Wiele osób, które mają trudność w odczuwaniu emocji, zaczyna się martwić, że coś w nich nie działa prawidłowo. Porównują się z innymi i dochodzą do wniosku, że są np. zimni, obojętni albo mniej wrażliwi. Tymczasem w większości przypadków nie chodzi o brak emocji, lecz o ograniczony dostęp do nich.
Emocje mogą być obecne, ale pojawiają się w mniej oczywisty sposób. Czasem przejawiają się jako zmęczenie, napięcie w ciele, trudność z koncentracją albo poczucie przytłoczenia bez jasnej przyczyny. Organizm reaguje, nawet jeśli świadomość nie potrafi jeszcze nazwać tego, co się dzieje.
Bywa również tak, że emocje zaczynają wracać dopiero w bezpieczniejszych warunkach: kiedy życie staje się stabilniejsze, relacje bardziej wspierające, a tempo codzienności pozwala na zatrzymanie się. To moment, w którym to, co wcześniej było odsunięte, powoli zaczyna się ujawniać. Często jest to etapem w procesie odzyskiwania kontaktu ze sobą.
Dlaczego powrót do emocji bywa trudny?
Kontakt z emocjami wymaga poczucia bezpieczeństwa. Jeśli w przeszłości ich przeżywanie wiązało się z bólem, odrzuceniem albo wstydem, organizm może reagować ostrożnością. Zamiast otwierać się na przeżycia, woli utrzymać dystans.
Czasem pojawia się też obawa, że jeśli emocje wrócą, będą zbyt intensywne, że trudno będzie je zatrzymać lub zrozumieć. Dlatego psychika utrzymuje stan oddzielenia, który pozwala funkcjonować, nawet jeśli wiąże się z poczuciem pustki. Powrót do emocji rzadko jest nagły. Najczęściej jest stopniowy i wymaga czasu.
Co może pomóc odzyskać kontakt z emocjami?
Nie chodzi o zmuszanie się do odczuwania czegokolwiek. Znacznie ważniejsze jest tworzenie warunków, w których emocje mogą pojawić się naturalnie.
Pomocne bywa:
- zwracanie uwagi na sygnały z ciała – napięcie, zmiany oddechu, ciężar lub lekkość,
- zatrzymywanie się na chwilę przy codziennych doświadczeniach, zamiast natychmiastowego przechodzenia do kolejnego zadania,
- próby nazywania nawet bardzo subtelnych stanów: niepokoju, zmęczenia, ulgi,
- rozmowa z kimś zaufanym o tym, co się dzieje wewnątrz,
- pozwolenie sobie na powolność w tym procesie.
Dla wielu osób ważnym krokiem okazuje się również psychoterapia. W relacji, w której można bezpiecznie mówić o sobie, emocje zaczynają stopniowo wracać do świadomości.
Emocje nie znikają na zawsze
Trudność w odczuwaniu emocji nie oznacza, że coś w Tobie jest uszkodzone. Najczęściej jest to ślad sposobu, w jaki psychika chroniła się w trudnych momentach życia.
Z czasem, w bezpiecznych warunkach i przy większej uważności na siebie, kontakt z emocjami może stopniowo wracać. Często zaczyna się od drobnych sygnałów – lekkiego poruszenia, wzruszenia, spokojnej radości. I to właśnie te małe momenty są początkiem powrotu do pełniejszego kontaktu ze sobą.
